Book: Za kulisami



quidam (łac.) — ktoś.

elipsoida — bryła powstała przez obrót połowy elipsy wokół krótszej osi.

feodalne — dziś popr.: feudalne.

czworogranny (daw.) — czworokątny.

galwanizm — tu: galwanoplastyka, metoda pokrywania powierzchni cienką warstwą metalu dzięki oddziaływaniu prądem.

obejma — dziś popr. forma 3.os.lp. cz.ter.: obejmuje.

lewiatan (bibl.) — potwór morski.

aplauz — tu: klaka, tj. wynajęci oklaskiwacze.

mandragora — roślina o korzeniu, który ma właściwości narkotyczne.

limbus (teol.) — otchłań, miejsce przebywania osób nieochrzczonych, które nie popełniły grzechu.

Dante Alighieri (1265–1321) — poeta wł., polityk, uznawany za ojca języka wł. Najsłynniejszym jego dziełem jest Boska Komedia, zawierająca obrazy Raju, Czyśćca i Piekła, przy czym w kręgach piekielnych poeta umieścił swoich przeciwników politycznych. Kiedy frakcja białych w partii gwelfów, z którą Dante był związany, przegrała walkę polityczną z partią czarnych, musiał on opuścić rodzinną Florencję i resztę życia spędził na wygnaniu; zmarł w Rawennie.

Pythagor — Pitagoras (ok. 572–ok. 497 p.n.e.) filozof, matematyk i mistyk grecki.

do wód — do uzdrowiska.

trafunek (daw.) — przypadek.

niezwykły (daw.) — nieprzyzwyczajony.

referendarz — urzędnik sądowy.

arlekin (wł.) — postać sprytnego i zakochanego sługi z commedia dell'arte z końca XVII wieku.

pierrot — postać z komedii dell'arte: smutny kochanek ze łzami wymalowanymi na pobielonej twarzy.

do tyla (daw.) — w takim stopniu.

na razie (daw.) — nagle.

skorzej (daw.) — prędzej.

domino (włos.) — płaszcz maskaradowy z kapturem; tu: osoba ubrana w taki płaszcz.

kuplet — zwrotka piosenki satyrycznej.

afera — tu z fr.: sprawa.

prawidła (daw.) — zasady.

kastrametacja (łac.) — odmierzanie miejsca na obóz.

Heloiza (ok. 1098–1164) — zakonnica i erudytka, potajemnie poślubiona teologowi Abélardowi (1071–1142).

wcale (daw.) — całkiem.

that is the question (ang.) — oto jest pytanie (fragment szekspirowskiego monologu Hamleta).

zbywać (daw.) — brakować.

Czy podobna (daw.) — czy to możliwe?

cięży — dziś popr.: ciąży.

płochość (daw.) — niestałość.

odwłoka — dziś: zwłoka.

niepoczesny — wyrywający się nie w porę.

czyli — czy z partykułą -li.

ośmnasta — dziś popr.: osiemnasta.

mimo (daw.) — obok.

koniunkcja (z łac.) — położenie planet, w którym sprawiają one wrażenie, jakby znajdowały się w jednym punkcie na niebie.

firmament — sklepienie niebieskie.

kapitalnie (daw.) — głównie, przede wszystkim.

vaudeville (fr.) — wodewil, tj. lekki utwór sceniczny, przeplatany śpiewami.

dające na — wychodzące na (kalka wyrażenia francuskiego donner sur).

łokieć — daw. miara długości, tu w znaczeniu miarki.

kibić — talia.

azali (daw.) — czy.

dopokąd — dziś popr.: dopóki.

czamara (daw.) — długie męskie okrycie wierzchnie, podszyte futrem.

kwoli a. gwoli komuś/czemuś (daw.) — ze względu na kogoś/coś.

marka (daw.) — znaczek (tu: wydawany w szatni).

wnijście (daw.) — wejście, tu: wschód.

Diogenes z Sinope (413–323 p.n.e.) — filozof gr., przedstawiciel cyników; głosił, że dla osiągnięcia szczęścia należy maksymalnie ograniczyć własne potrzeby i uniezależnić się od dóbr materialnych; według legendy sam prowadził ascetyczne życie, mieszkając w beczce; według innej w biały dzień wyszedł kiedyś na miasto z latarnią, a pytającym, co robi, odpowiadał „szukam człowieka”.

krynolina (fr.) — szeroka suknia na stelażu.

Sit tibi crinolina levis! — por. łac. Sit tibi terra levis (niech ci ziemia lekką będzie).

feullieton (fr.) — felieton.

Newton, Izaak (1643–1727) — uczony angielski, odkrywca prawa powszechnego ciążenia, twórca mechaniki klasycznej.

podejma — dziś popr.: podejmuje (w znaczeniu: podnosi).

mimo (daw.) — obok.

przenosić (daw.) — woleć.

mehercule (łac.) — na Herkulesa!

wyskoki — dziś popr. forma N.lm: wyskokami.

Eheu (łac.) — ach.

psowanie — dziś popr.: psucie.

jaw — dziś popr. w r.ż: jawa.

Leander (mit. gr.) — nieszczęśliwy kochanek Hero, znakomity pływak.

Hellespont — cieśnina między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, znana też jako Dardanele.

lubo (daw.) — chociaż.

…….. — końca sceny brak w rękopisie.

baczność — uwaga.

kędy (daw.) — gdzie.

poruczać (daw.) — powierzać.

burnus (arab.) — rodzaj płaszcza bez rękawów zaopatrzonego w kaptur.

Nepomucyn — dziś popr. forma imienia to Nepomucen.

opona (daw.) — zasłona (por.: opinać).

Canova, Antonio (1757–1822) — klasycystyczny włoski rzeźbiarz, malarz i architekt.

…………………………….. — luka w rękopisie.

…………………………….. — luka w rękopisie.

falanga — zwarty szyk stosowany w staroż. Grecji.

lacedemoński — spartański.

hekatomba (gr.) — ofiara ze stu wołów, przen.: rzeź.

Partenianie (gr.) — dzieci z nieprawego loża, zrodzone w Sparcie podczas wojny messeńskiej; Partenianie osiedlili się w południowych Włoszech w okolicy Tarentu.

jedno (daw.) — tylko.

etranżerski (z fr.) — cudzoziemski.

czczy — jałowy, nic nieznaczący.

areopag (gr.) — najwyższy sąd w staroż. Atenach.

ustawnie (daw.) — ciągle.

nawa (daw.) — okręt.

jeno (daw.) — tylko.

metek a. metojk — cudzoziemiec osiedlony w Atenach.

izoter (gr.) — obcokrajowiec, który w nagrodę otrzymał prawa cywilne obywatela Aten.

prostat (gr.) — opiekun, przełożony.

na progach przysionku Tezeusza — mowa o świątyni Tezeusza, herosa ateńskiego.

Minerwa (mit. rzym.) — odpowiednik gr. Ateny, bogini mądrości i sprawiedliwej wojny.

łacniej (daw.) — łatwiej.

Solon (635–ok. 560 p.n.e.) — ateński polityk i reformator, u początku kariery przyczynił się do zdobycia przez Ateny wyspy Salaminy.

utwierdzić podążył starożytne areopagu kolumny — mowa o reformach Solona, wzmacniających pozycję Aeropagu.

samodzierzstwo (z ros.) — samodzierżawie, tj. władza absolutna.

Jupiter (mit. rzym.) — najwyższy z bogów, którego atrybutem był piorun, odpowiednik gr. Zeusa.

Moloch — fenicki bądź asyryjski (nie ammonicki) bóg, któremu składano ofiary z ludzi.

znaki — dziś popr. forma N.lm: znakami.

wcale (daw.) — całkiem.

epod lub epoda (gr.) — w chórze gr. część pieśni występująca po strofie i antystrofie.

Likurg (IX a. VIII wiek p.n.e.) — staroż. prawodawca i twórca ustroju Sparty, której był regentem (tj. sprawował władzę w imieniu małoletniego króla); zbiór praw (tzw. Wielka Rhetra), którego autorstwo tradycyjnie mu przypisywano, powstał najprawdopodobniej później (w VIII/VII w. p.n.e.) i nie był dziełem jednej osoby.

puklerz — rodzaj okrągłej tarczy.

banicja — kara wygnania z kraju.

przeważny (daw.) — tu: istotny.

powolny (daw.) — posłuszny.

chrobry (daw.) — odważny.

harmostes (gr.) — wysoki urzędnik spartański, odpowiednik namiestnika królewskiego.

golf (z wł.) — zatoka.

Focyda a. Fokida — kraina w środkowej Grecji nad Zatoką Koryncką; należą do niej Delfy, w których znajduje się świątynia Apollina.

ukaz — tu: rozkaz.

Lacedemona — właśc. Lacedemon, czyli Sparta.

Arkadia — górzysta kraina w centrum półwyspu peloponeskiego.

niepodobna (daw.) — nieprawdopodobne, niemożliwe.

w wigilię (daw.) — w przeddzień.

skorzej (daw.) — prędzej.

Pnyks — miejsce zgromadzeń ludowych w staroż. Atenach.

koryfa (gr.) — r.ż. od koryfeusz, przewodnik chóru.

córkom bogów — mowa o muzach.

powolny (daw.) — posłuszny.

Tyrteusz a. Tyrtajos — żyjący w VII w. p.n.e. poeta grecki (pochodzący ze Sparty, Miletu a. Aten), jego poezje zagrzewały Spartan do walki; wg legendy został przysłany przez Ateny jako jedyne wsparcie dla Sparty w wojnie z Meseńczykami; od jego imienia wywodzi się nazwa poezji tyrtejskiej, czyli poezji patriotycznej wzywającej do walki, oraz określenie: postawa tyrtejska, oznaczające gotowość oddania życia za ojczyznę.

powolność (daw.) — posłuszeństwo.

libacja — wylanie części wina z kielicha w ofierze dla bóstw.

Jowiszówna — Atena, córka Zeusa, którego rzymskim odpowiednikiem był Jowisz.

glauki (gr.) — barwy morza.

element (gr.) — żywioł.

gwiaździarska… umiejętność — astronomia a. astrologia.

Tales z Miletu — filozof i matematyk grecki z VII/VI w. p.n.e., przedstawiciel jońskiej szkoły filozofii przyrody.

wraz (daw.) — natychmiast.

jedno (daw.) — tylko.

gładki (daw.) — piękny.

pentakonarchos (gr.) — dowódca oddziału złożonego z pięćdziesięciu ludzi.

bachanalia — uroczystości na cześć Bachusa, rzymskiego boga wina.

Apollinowy (mit. gr.) — pochodzący od Apollina, boga muzyki i przewodnika Muz.

białym kamykiem naznaczony — wg rzymskich zwyczajów tak oznaczano szczęśliwy dzień.

chlamida (gr.) — płaszcz zarzucany na prawe ramię.

podobieństwo (daw.) — możliwość.

eter — wg daw. nauki niedostrzegalna substancja wypełniająca kosmos.

czyli — czy z partykułą -li.

wraz (daw.) — zaraz.

CeramiceCeramika (gr. Kerameikos) — dzielnica w starożytnych Atenach.

prytaneum a. prytaneion (gr.) — budowla, w której zbierało sic zgromadzenie prytanów, tj. członków wielkiej rady.

Olimp — góra w Grecji, w mitologii uznawana za siedzibę bogów.

przewotować (daw.) — przegłosować.

Orfeusz (mit. gr.) — muzyk, poeta i pieśniarz, który śpiewem swoim poskramiał dzikie zwierzęta i ożywiał martwe przedmioty. Zszedł do Hadesu po swą zmarłą żonę Eurydykę i oczarował swoim śpiewem władce krainy zmarłych.

larwa (daw., z łac.) — tu: potwór.

Ereb (mit. gr.) — najciemniejsza część Hadesu, podziemnej krainy zmarłych; tu: piekło.

Pafus (mit. gr.) — syn Pigmaliona; jego imieniem nazwano miasto Pafos na Cyprze.

gimnazjon (gr.) — miejsce ćwiczeń fizycznych.

abrys (daw.) — plan.

Kodros — legendarny ostatni król Aten. Gdy wyrocznia delficka zapowiedziała zwycięstwo Dorom atakującym Attykę, o ile tylko nie zabiją króla ateńskiego, on, przebrany za chłopa, zabił w obozie Dorów jednego z żołnierzy i zginął z ich ręki, ratując ojczyznę.

wszechprzytomny (daw.) — wszechobecny.

Ceres (mit. rz.) — bogini plonów i żniw.

kolce — kolczyki.

Dromos (gr.) — miejsce wyścigów konnych w Sparcie.

inwalid — dziś popr.: inwalida.

rapsod — tu: podniosły utwór poezji epickiej.

Diana (mit. rzym.) — dziewicza bogini księżyca i łowów.

hoplici — ciężkozbrojna piechota w staroż. Grecji.

baratron (gr.) — przepaść, do której wrzucano skazanych na śmierć złoczyńców, a także słabowite bądź kalekie dzieci.

cenzor — wyższy urzędnik rzymski, odpowiedzialny m. in. za przeprowadzanie spisów obywateli oraz dbający o obyczajność.

pedonom (gr.) — nadzorca chłopców.

konduktor (łac.) — ten, który prowadzi (nie jest to standardowy przydomek Jowisza).

polemark a. polemarch (gr.) — wódz naczelny.

Argonauci (mit. gr.) — pięćdziesięciu dwóch uczestników wyprawy na statku Argo do Kolchidy po złote runo.

efor (gr.) — wysoki urzędnik w staroż. Sparcie, w pewnym stopniu stanowiący przeciwwagę dla wojskowej władzy królów.

niewczesny (daw.) — przychodzący nie w porę.

gesta (łac.) — czyny.

…… — duża luka w rękopisie.

Scito te ipsum… (łac.) — znaj samego siebie (tytuł rozprawy Abelarda).




home | my bookshelf | | Za kulisami |     цвет текста   цвет фона   размер шрифта   сохранить книгу

Текст книги загружен, загружаются изображения



Оцените эту книгу